Jarocin - Historyczny Węzeł Kolejowy

Na południu Wielkopolski bije jedno z najważniejszych serc historycznego kolejnictwa, które zostało uratowane przed całkowitą dewastacją. Parowozownia Jarocin to fascynujące miejsce z zabytkowym taborem (ponad 80 sztuk, w tym 7 lokomotyw parowych) oraz z entuzjastami kolejnictwa, którzy przez ostatnie 15 lat doprowadzili do przekształcenia historycznego Węzła Kolejowego w tętniące życiem Muzeum.

Muzeum Parowozownia Jarocin, fot. Waldemar Rusek, 2024

Jarocin znajduje się między Poznaniem i Wrocławiem

Współrzędne:

51°57'31.3"N 17°29'42.8"E
51.958694, 17.495222

Muzeum Parowozownia Jarocin, fot. Waldemar Rusek, 2024

Parowozownia Jarocin: Historia i Rozwój Węzła

Jarociński węzeł kolejowy powstał 7 października 1872 roku, na mocy koncesji wydanej Towarzystwu Poznańsko-Kluczborskiej Kolei Żelaznej z siedzibą w Poznaniu. Sama Parowozownia w Jarocinie została zbudowana w latach 1888-1889 przez Królewską Dyrekcję Kolei Żelaznych we Wrocławiu. Pierwotnie była to szesnasto-stanowiskowa hala parowozowni wachlarzowej z widlastym układem stanowisk postojowych. Budynek z cegły posiadał drewniany dach pokryty papą bitumiczną. Na wyposażeniu znajdowała się obrotnica sztywna o średnicy około 12,5 m z napędem ręcznym oraz warsztaty naprawy wagonów. Prace związane z czyszczeniem palenisk parowozów przeprowadzano pod gołym niebem. Do hali dobudowano dwupiętrowy budynek noclegowni, a w infrastrukturze pojawiły się żurawie wodne, wieża ciśnień i studnia ze stacją pomp parowych.

Rozwój kolei doprowadził do rozbudowy parowozowni: Lata 1894-1895: Rozbudowa o następne sześć stanowisk. Lata 1908-1910: Ostatnia większa rozbudowa, po której hala liczyła 28 miejsc postojowych.

II wojna światowa nie spowodowała większych uszkodzeń w parowozowni. Dopiero w 1945 roku wojska hitlerowskie wysadziły wieżę ciśnień na stacji i parowozowni, obrotnice lokomotyw, dwa dźwigi i sześć parowozów.

Po wojnie wzniesiono żelbetową wieżę ciśnień na stacji, zaopatrującą węzeł kolejowy w wodę. W latach 70-tych powstały nowe obiekty wagonowni, budynek elektryków, szkoła maszynistów, a dach parowozowni nad 24 stanowiskami podniesiono z myślą o lokomotywach spalinowych.

Stopniowa Likwidacja i Ratowanie Dziedzictwa

W 1992 roku zakończono eksploatację parowozów w lokomotywowni. W 1994 roku wichura zerwała większość dachu nad halą. Z powodu mniejszego wykorzystania lokomotyw zadaszenie pozostawiono jedynie nad częścią hali warsztatowej oraz sześcioma stanowiskami postoju. Następnie rozpoczęła się stopniowa likwidacja lokomotywowni, włącznie z rozbiórką myjni kotłów, budynków magazynowych, wagonowni i kolejowej straży pożarnej. Pomieszczenia warsztatowe i archiwum oraz budynek administracyjny ze szkołą maszynistów oddano na mieszkania pracownikom PKP i Gminie Jarocin.

Muzeum Parowozownia Jarocin i Towarzystwo Kolei Wielkopolskiej

W 2007 roku powstało Towarzystwo Kolei Wielkopolskiej (TKW) w Jarocinie. Głównym celem było ratowanie niszczejących zabytków kolejnictwa przez ich renowację i eksponowanie na terenie nieużytkowanej parowozowni. TKW przejęło zarządzanie kompleksem w grudniu 2010 roku, po rezygnacji PKP CARGO S.A. z korzystania z hali postojowej, kończąc tym samym okres ponad 120 lat zarządzania parowozownią przez koleje państwowe.

Wśród zadań towarzystwa jest: zabezpieczenie obiektów przed włamaniem, podłączenie mediów, transport eksponatów o dużych gabarytach (jak lokomotywy), oraz ochrona terenu i eksponatów przed kradzieżami i dewastacją.

Aby zwiększyć wiarygodność i zabezpieczyć zbiory, TKW powołało Muzeum Parowozownia Jarocin, którego regulamin zaakceptował w 2012 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Muzeum zajmuje się renowacją zgromadzonych eksponatów, które są w bardzo złym stanie, skorodowane i niesprawne. Postęp prac zależy od możliwości finansowych towarzystwa i wolontariuszy.

Działalność Muzeum obejmuje:

- Popularyzację historii poprzez działalność wystawienniczą, organizację zajęć dla szkół oraz imprez ogólnodostępnych: Dni Otwartych, Festyn Kolejowy, Dzień Kolejarza, wystawy związane z wydarzeniami historycznymi i przejazdy pociągów retro.

- Współpracę z innymi organizacjami w celu sprowadzania zabytkowych lub współczesnych pojazdów kolejowych, zabytków motoryzacji lub wojskowych grup rekonstrukcji historycznej.

- Przedstawianie spektakli teatralnych, koncertów i sesji zdjęciowych.

Zbiory Muzeum

W zbiorach muzeum znajduje się wiele urządzeń, dokumentów i przedmiotów związanych z kolejnictwem oraz ponad 80 sztuk taboru. Najważniejsze eksponaty to: 11 lokomotyw spalinowych, 1 lokomotywa elektryczna, 7 lokomotyw parowych, 49 wagonów towarowych, 8 wagonów specjalnych (w tym wagon apteczno-opatrunkowy, amerykański dźwig kolejowy i pług odśnieżający), Tabor wąskotorowy.

Zwiedzanie Muzeum jest możliwe w ramach ogólnodostępnych wydarzeń organizowanych przez TKW lub indywidualnie, po wcześniejszym umówieniu terminu z Towarzystwem. Więcej: MUZEUM PAROWOZOWNIA JAROCIN

Muzeum Parowozownia Jarocin, fot. Waldemar Rusek, 2024

Jarocińska Kolej Drezynowa

Drugie stowarzyszenie entuzjastów kolei, Stowarzyszenie Szerokim Torem, patronuje działalności Jarocińskiej Kolei Drezynowej. Stowarzyszenie wykonuje według własnej konstrukcji drezyny pedałowe z dwiema parami pedałów, napędzane jak rower, które mogą pomieścić od 4 do 6 osób.

Stowarzyszenie organizuje od maja do końca października płatne przejażdżki drezynami na trasie nieczynnej linii kolejowej nr 360, między Brzostowem Wlkp. a stacją Góra. Trasa, mająca około 5 km, jest malownicza z leśnymi i polnymi pejzażami.