Przedstawiamy naszą propozycję w konsultacjach społecznych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Zachodniopomorskiego dotyczących dawnej willi Johannesa Quistorpa (al. Wojska Polskiego 92–94, koncepcję IDEE Q. + HUB ROWEROWY.

 

Johannes Quistorp (1822–1899) był człowiekiem skromnym i unikającym poklasku. Dlatego jesteśmy przekonani, że koncepcja prowadzenia działań w imię jego idei, ku przyszłości i ku potrzebom mieszkańców, jest lepsza od upamiętnienia osoby/rodziny wyłącznie poprzez prezentowanie archiwaliów, pocztówek, eksponatów czy portretów na ścianach. Koncepcja IDEE Q. + HUB ROWEROWY ma charakter ekologiczny i inkluzywny. Idealnie wpisuje się w Quistorpowską wizję budowania miast-ogrodów i tworzenia z dala od miejskiego zgiełku obszarów dostępnych dla wszystkich. Zakłada odejście od wykorzystania wszystkich pomieszczeń na muzeum i skupienie na działaniach w duchu: empatii, umiejętności wspólnego działania i filantropii w połączeniu ze wszystkim, co wiąże się z kulturą rowerową.

 

Rower Popularny, sprawny zabytek. Park Kasprowicza, Szczecin, fot. 26.06.2025, SNW

 

FILOZOFIA MIEJSCA: IDEE Q. +  HUB ROWEROWY

Koncepcja IDEE Q. +  HUB ROWEROWY w tym konkretnym miejscu wynika z unikatowego splotu historii i architektury i wyznacza kierunek ku empatii, współdziałaniu i filantropii łącząc wartości, którymi kierował się Johannes Quistorp z nowoczesnym spojrzeniem na Szczecin. 

Koncepcja IDEE Q. +  HUB ROWEROWY została stworzona z myślą o wszystkich: dorosłych, młodzieży i seniorach. To otwarte miejsce z profesjonalnym zapleczem szkoleniowym i warsztatowym dla mieszkańców Szczecina, województwa oraz landów przygranicznych, użytkowników wszelkiego rodzaju jedno- i wielośladów napędzanych siłą mięśni i energią elektryczną. To przestrzeń dla rowerzystów: od pasjonatów rowerów sprzed 100 lat, przez rodziny korzystające z rowerów cargo, aż po osoby poruszające się na hulajnogach oraz dla pasjonatów historii, przewodników, przyrodników, miłośników aktywnego wypoczynku, zdrowej kuchni, liderów inicjatyw społecznych oraz przedstawicieli gmin, które będą mogły zaprezentować tutaj najnowsze inwestycje w infrastrukturę rowerową. Koncepcja IDEE Q. +  HUB ROWEROWY to fundament, na którym można zbudować szerszą ofertę działań promujących zdrowy styl życia.

 

DLACZEGO ROWER? HISTORYCZNE ODKRYCIE

Koncepcja „Hubu Rowerowego” nie jest jedynie jakimś trendem, ale ma głębokie uzasadnienie historyczne: to właśnie radca handlowy Quistorp około 1898 roku zlecił budowę pierwszej ścieżki rowerowej w Szczecinie. Fakt ten czyni dawną rezydencję Quistorpów naturalnym i słusznym miejscem dla promocji kultury rowerowej i dbałości o ekosystem miejski, który Johannes Quistorp tak bardzo cenił. 

 

 Stowarzyszenie Nasze Wycieczki przedstawia na razie tylko fragment artykułu opublikowanego na początku XX wieku, w którym można przeczytać: "Historyczny rozwój szczecińskich dróg rowerowych sięga końca XIX wieku, kiedy to w 1898 albo 99 roku radca handlowy Quistorp zlecił budowę pierwszej ścieżki rowerowej w Szczecinie". Całość jest w trakcie opracowania i już wkrótce zostanie udostępniona na naszej stronie w e-publikacji po polsku i po niemiecku. Będą w niej również informacje o pierwszych klubach i stowarzyszeniach rowerowych w Szczecinie. Źródło: zbiory SNW.

 

Pierwszy klub bicyklowy w Szczecinie został założony w 1884 roku. Źródło: zbiory SNW.

  

POTENCJAŁ MIEJSCA

Synergia architektoniczna: Za koncepcją IDEE Q. + HUB ROWEROWY przemawia fakt, że dotyczy nie pojedynczego budynku, ale wielu budynków o zróżnicowanej skali, które mogą spełniać różne funkcje. Na dwóch parcelach  nr 15/3 i 15/4 o łącznej powierzchni blisko 5 500 m², oprócz willi Quistorpa stoją: budynek dawnej stajni, niewielki budynek willowy (na rogu parceli), budynek kontenerowy wynajmowany obecnie na potrzeby lecznicy dla zwierząt oraz budynek magazynowo-garażowy, myjnia i magazyny. Każdy z tych budynków/obiektów ma cechy potrzebne do sprawnego działania hubu rowerowego z warsztatami, szkoleniami i spotkaniami i innymi działaniami połączonymi ideami społecznymi oraz kuchnią z ogrodem. 

 

Rozmieszczenie willi i budynków na dwóch parcelach 15/3 i 15/4, źródło: karta informacyjna stworzona przez Urząd Marszałkowski na potrzeby konsultacji społecznych.

65 - Willa Quistorpa; 71, 73, 74 - budynek dawnej stajni, 77 - niewielki budynek willowy (na rogu parceli), 64 - budynek kontenerowy wynajmowany obecnie na potrzeby lecznicy dla zwierząt; 67, 68 - budynek magazynowo-garażowy oraz myjnia i magazyny.

 

Dawna willa Quistorpa, fot. 26.02.2026, SNW

 

 Na terenie byłej rezydencji Quistorpa znajdują się obiekty żelbetowe stanowiące dawne jednoosobowe bunkry, jeden niekompletny. Wokół nich mogłoby powstać zewnętrzne miejsce odpoczynku (nie tylko rowerzystów) oraz miejsce na eko-warsztaty, spotkania i szkolenia, fot. 26.02.2026, SNW

 

Na elewacji dawnej willi Quistorpa pozostał jeszcze wyblakły kaseton świetlny po nieistniejącej tu od lat Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego, fot. 26.02.2026, SNW

 

Strategiczne położenie: Bezpośrednie sąsiedztwo Parku Kasprowicza sprawia, że Hub Rowerowy to miejsce, w którym można rozpocząć lub zakończyć piesze lub rowerowe wycieczki. Budynki gospodarcze nadają się na zaplecze techniczne (warsztaty, pogotowie rowerowe), podczas gdy budynki willowe stają się przestrzenią dla edukacji i spotkań. Tematem przewodnim nie może być tylko postać Quistorpa, ale jego spuścizna w praktyce: urbanistyka, ekologia i rola terenów zielonych w mieście (wykorzystanie sąsiedztwa Parku Kasprowicza jako „żywego laboratorium”).

 

Zapotrzebowanie: W Szczecinie brakuje takiego miejsca stricte dla rowerzystów, skupiającego pomieszczenia wykładowe, warsztatowe i ewentualnie pokoje noclegowe oraz stację ładowania i społeczną kuchnię. Od 2024 roku Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego w Szczecinie organizuje Polsko-Niemieckie Dni Turystyki Rowerowej. HUB ROWEROWY byłby dobrym zapleczem dla tego  wydarzenia. Powierzchnia obu działek oraz zróżnicowanie budynków pozwalają na zintegrowanie wszystkich funkcji w jednym miejscu: od  paneli dyskusyjnych w przestrzeniach willi, po strefę serwisową i sprawdzanie stanu technicznego rowerów w przystosowanych do tego warsztatach. Stworzenie takiego centrum podniosłoby rangę Polsko-Niemieckich Dni Turystyki Rowerowej, czyniąc z nich wizytówkę regionu w historycznie uzasadnionej oprawie.

 

INFRASTRUKTURA, ZAGOSPODAROWANIE PRZESTRZENI

Koncepcja zakłada wykorzystanie potencjału dwóch sąsiadujących działek, tworząc wielofunkcyjne centrum IDEE Q. + HUB ROWEROWY. Wszelkie przebudowy czy aranżacje powinny być zrealizowane z poszanowaniem historycznej wartości, formy i unikatowych cech danego miejsca.

W części zewnętrznej na obu działkach znajdzie się miejsce na parkingi dla rowerów, kompresor i stację ładowania rowerów elektrycznych, oraz parking dla samochodów. Wykorzystanie przestrzeni wzdłuż ogrodzenia, na ścianach dawnej stajni i wokół ogródka na wystawy plenerowe (historyczne, rowerowe i przyrodnicze) pozwoli zaoszczędzić cenną przestrzeń wewnątrz budynków i umożliwi jej większą dostępność. Wystawy plenerowe mogą zawierać informacje o obiekcie, o rodzinie Quistorpów, krótkie opisy pobliskich terenów zielonych: Parku Kasprowicza, Syrenich Stawów i Lasu Arkońskiego i innych ciekawych miejsc spoza Szczecina, do których można dojechać rowerem. Na planszach zewnętrznych znajdzie się również miejsce na tematy przyrodnicze i promujące zdrowy tryb życia. Plansze nie powinny być zbyt duże i nie powinno być ich zbyt dużo: kody QR poprowadzą na więcej informacji np. na VISIT SZCZECIN lub rowery.wzp.pl . Ponadto: 

Działka nr 15/3 (2 863 m²): Willa Quistorpa i budynek dawnej stajni oraz niewielki budynek willowy to przestrzeń na: 

- Pomieszczenia dla zarządcy obiektu, ekspertów od pozyskiwania i rozliczania środków, zaplecze dla regionalnego centrum informacyjnego i wolontariuszy.

- Sale edukacyjne: na wykłady, warsztaty, szkolenia, prezentacje multimedialne, spotkania studyjne środowisk rowerowych, przedstawicieli turystycznej branży rowerowej lub regionalnych liderów - twórców inicjatyw. 

- Baza noclegowa: zaadaptowanie kilku pokoi dla gości i uczestników podejmowanych w tym miejscu projektów (jeśli udałoby się taką bazę stworzyć). W razie braku miejsc noclegowych oraz dla większych grup, uczestników zielonych szkół, itp. bazą noclegową może być położone niedaleko Szkolne Schronisko Młodzieżowe CUMA.

- Kuchnia społeczna. Miejsce spotkań w ogrodzie. Kawa i ciasto za symboliczne kwoty: 100 lat temu integralną częścią rezydencji był ogród, po którym zostały wiekowe okazy drzew. Obecnie w ich cieniu mogłoby powstać letni ogród - zewnętrzne miejsce na eko-warsztaty, wykłady o ziołach, drzewach oraz warsztaty kulinarne. 

Działka nr 15/4 (2 609 m²): Budynek kontenerowy i magazynowo-garażowy: Kluczowy element Hubu Rowerowego - przestrzeń na:

- Warsztaty „Praktycznej Wiedzy Rowerowej”, szkolenia z przepisów ruchu, wykłady na temat innowacyjności i recyklingu rowerowego. Nauka obsługi i naprawy rowerów. 

- Pogotowie Rowerowe: Punkt wsparcia technicznego dla rowerzystów zmierzających do lub z Parku Kasprowicza i Puszczy Wkrzańskiej.

 

MODEL ZARZĄDZANIA

Willa powinna być otwarta codziennie w dni robocze (w miarę możliwości w dni wolne i święta) i częściowo samowystarczalna, by nie budzić społecznego oburzenia kosztami utrzymania. Zatrudnione osoby powinny być otwarte na potrzeby innych i nie wykluczać żadnego środowiska. Zarządzać w oparciu o współpracę z ekspertami rowerowymi oraz historykami, przyrodnikami i przewodnikami. Zapobiegnie to monopolizacji narracji przez jedną grupę i sprawi, że miejsce to stanie się żywe, nowoczesne i atrakcyjne dla wszystkich grup społecznych.

Aby IDEE Q. + HUB ROWEROWY mógł sprawnie działać będzie potrzebować minimum czterech pełnych etatów:  

-Zarządca, nie hobbysta: Specjalista od zarządzania, a nie popularyzator historii, sprawny menedżer, który potrafi łączyć idee programowe z projektami szkoleniowymi, społecznymi, prowadzeniem warsztatów i ewentualną bazą noclegową. Osoba ta musi być mediatorem i integratorem środowisk, a nie reprezentantem jednej, konkretnej grupy pasjonatów. Będzie musiała czuwać nad poziomem merytorycznym podejmowanych działań i nad etyką współpracy. Dziedzictwo Quistorpa opiera się na wartościach takich jak rzetelność i filantropia – zarządzanie jego dawnym domem powinno te standardy odzwierciedlać.   

-Specjalista ds. Finansów: Osoba dedykowana wyłącznie do pisania i rozliczania grantów, szukająca środków na działania i na wynagrodzenie dla dodatkowych pracowników. 

- Specjalista ds. rowerów: z rozległą wiedzą na temat rowerów, w tym rowerów elektrycznych i ich naprawy. 

- Szef Kuchni/Instruktor: Osoba z „kartą zdrowia” i doświadczeniem w zdrowym gotowaniu, umiejąca przewodzić grupie wolontariuszy. 

 

HYBRYDOWY MODEL FINANSOWANIA

Połączenie środków publicznych, dotacji zewnętrznych i wypracowanych środków własnych pozwolą na minimalizację kosztów i zapewnią trwałość projektu.  

Innowacje kosztowe: Pełne wykorzystanie powierzchni dachów pod panele fotowoltaiczne, by zminimalizować wydatki na energię.

Komercja dla idei:

- Wynajem przestrzeni: Wynajem profesjonalnie wyposażonych sal multimedialnych i konferencyjnych dla firm zewnętrznych na szkolenia i prezentacje.

- Baza noclegowa (jeśli udałoby się ją stworzyć): Odpłatne noclegi dla uczestników warsztatów, grup studyjnych oraz gości indywidualnych (rowerzystów) korzystających z pokoi gościnnych.

- Kuchnia Społeczna i Kawiarnia: Sprzedaż domowych ciast, przetworów i prostych posiłków. Zysk z tych produktów wspiera działalność charytatywną.

- Serwis i Sklep: Usługi naprawy rowerów, ewentualna sprzedaż części i punkt ładowania rowerów - zysk wspiera działalność charytatywną.

Granty i Fundusze Zewnętrzne: Tutaj kluczową rolę odgrywa wspomniany wcześniej specjalista ds. grantów, który wykorzysta:

- Środki unijne i fundusze norweskie: Programy dotyczące ochrony zabytków, innowacji społecznych, ekologii oraz współpracy transgranicznej (Interreg – ze względu na bliskość Niemiec i wspólne dziedzictwo).

- Fundusze krajowe: Programy Ministerstwa Kultury, Ministerstwa Sportu i Turystyki (wątek rowerowy) oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska.

- Projekty celowe: Urząd Marszałkowski może zlecać realizację konkretnych zadań (np. organizację wojewódzkich rajdów rowerowych, szkoleń dla seniorów czy warsztatów ekologicznych).

 

TOŻSAMOŚĆ STOWARZYSZENIA NASZE WYCIECZKI I LEGITYMACJA GŁOSU

Nie aspirujemy do zarządzania obiektem. Willa wymaga zawodowego menedżera i specjalistów od grantów. Przedstawiamy pomysł i chcemy jedynie, by potencjał tego miejsca nie został zmarnowany na „martwe muzeum” lub hermetyczne działania dla wybranych. Wypowiadamy się jako praktycy, którzy od 2005 roku budują świadomość historyczną, turystyczną i kulturową Szczecina. Opracowane przez nas informacje, również w formie e-publikacji, weryfikujemy z historykami, tłumaczami i korektorami języka stawiając nacisk na wysoki poziom merytoryczny. E-publikacje opracowane przez nas np. na temat powstania Parku Kasprowicza można znaleźć na stronie: Johannes Quistorp. Ponadto nasz dorobek to m.in.:

2008 r. -  Opracowanie przebiegu trasy pieszo-rowerowej Śladami Quistorpów - pierwszej trasy tematycznej po Szczecinie -  link z otwarcia trasy.

2009 r. - Przedstawienie idei zbudowania pod ziemią Muzeum Podziemia, dziś Centrum Dialogu Przełomy: ARTYKUŁ i KOMENTARZE.

2012 r. - Identyfikacja głazu W. Meyera i koordynacja rewitalizacji Mostu W. Meyera. Fotorelacja z uroczystego otwarcia mostu.

2013 - 2014 r.- Opieka nad pierwszymi w Szczecinie powstałymi po IIWŚ parkami: przy ulicy Kutrzeby i przy ul Przygodnej i prowadzenie w tych parkach m.in. warsztatów przyrodniczych i projektów edukacyjnych, które stały się stałymi elementami parku jak np. Skwer Bohaterów Kampanii Wrześniowej.

2022 - 2025 - Projekty mające na celu objęcie „Diabelskiego Głazu” ochroną przyrody: w 2022 - Projekt: Diabelski Głaz koło Pilchowa - nowa atrakcja w Lasach Miejskich Szczecina - ciekawe miejsce, w którym żyje duch ludowych opowieści; w 2023_Projekt: Walory geologiczne i archeologiczne Diabelskiego Głazu koło Pilchowa, w 2025 Diabelski Głaz został objęty ochroną.

2025 - Inicjatywa postawienia w Parku Kasprowicza głazu “Quistorp” oraz koordynacja wszystkich działań od pisania wniosków i zbierania zgód, poprzez znalezienie odpowiedniego głazu i montaż w Parku, po organizację odsłonięcia inskrypcji.

 

PODSUMOWANIE

W Szczecinie pierwszy klub rowerowy został założony w 1884 roku. Po ponad 100 latach widać, że kształt rowerów może się zmieniać, a zainteresowanie nimi oraz ścieżkami i trasami rowerowymi stale rośnie (tylko w ostatniej dekadzie województwo zachodniopomorskie wybudowało lub oznakowało około 1000 km spójnych tras rowerowych).

Koncepcja IDEE Q. + HUB ROWEROWY łączy idee Quistorpa i nowoczesne trendy – takie jak e-mobilność, rowery cargo, ekologię i aktywny wypoczynek – z funkcjonalnym zapleczem mieszczącym regionalne centrum informacji rowerowej, przestrzeń warsztatowo-szkoleniową, ogródek letni oraz społeczną kuchnię. Pokazuje kierunek przekształcenia zespołu budynków przy al. Wojska Polskiego 92-94, nie w „muzeum”, lecz w żywe centrum aktywności społecznej, edukacyjnej i ekologicznej, oparte na kulturze rowerowej oraz ideach Johannesa Quistorpa.