Biogram w trakcie opracowywania.

Informacje do biogramu zostały zebrane w ramach projektu „Szczecin – Ludzie Kultury w naszej pamięci” i zostaną przeanalizowane i uzupełnione na stronie najpóźniej do 20 listopada 2026 roku.

Ryszard Major – reżyser teatralny, dyrektor artystyczny Teatru Współczesnego w Szczecinie (1982–1990). Fot. około 1983, Jacek Fijałkowski 

DATA i MIEJSCE URODZENIA: 28.02.1948 r., Kraków

DATA I MIEJSCE ŚMIERCI: w nocy z 3 na 4.09.2010, Szczecin

MATKA: ....... 

OJCIEC: ....... 

RODZEŃSTWO: ....... 

PARTNERKA ŻYCIOWA: Ewa Krechowicz

DZIECI: ....... .

MIEJSCA ZAMIESZKANIA: Kraków, Gdańsk, Warszawa, Szczecin, Koszalin, Gorzów Wlkp. i ponownie Szczecin

DZIECIŃSTWO i NAUKA

Dzieciństwo spędził w Krakowie, gdzie po szkole podstawowej uczęszczał do II LO im. Króla Jana III Sobieskiego, w którym działał teatr szkolny. W klasie maturalnej napisał recenzję teatralną z „Tanga” Sławomira Mrożka w reż. Jerzego Jarockiego w Starym Teatrze, którą opublikował dwutygodnik „Teatr”.

Jego pasją była literatura, dlatego najpierw studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim (1966–1971). Na studiach nauczył się szacunku do słowa, co przydało mu się potem w pracy reżyserskiej. Założył na Uniwersytecie Jagiellońskim Teatr Pleonazmus, który szybko stał się jednym z ciekawszych teatrów alternatywnych w Krakowie. Scenariusze przedstawień, które przypominały poematy lingwistyczne, były pełne zabaw słownych, semantycznych i dźwiękowych. Pisali niby wspólnie wszyscy biorący udział w próbach, ale właściwie to teksty opracowywał Major. Po polonistyce skończył reżyserię dramatu w warszawskiej PWST (1971–1975). Z Markiem Kondratem i Wiesławem Górskim byli asystentami Jerzego Jarockiego przy „Aktach”, głośnym dyplomie w PWST. To miał być obraz inteligencji XX wieku, na który złożyły się fragmenty sztuk „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Matka” Stanisława Ignacego Witkiewicza, „Ślub” Witolda Gombrowicza i „Tango” Sławomira Mrożka. Spektakl pojechał do Stanów Zjednoczonych. W Teksasie zobaczyli neon z napisem „Major”, co znaczy „główny”. Któraś ze studentek aktorstwa, Joanna Żółkowska, a może Ewa Dałkowska, rzuciła: „Rysiu, zobacz, już cię tu reklamują”.

PRACA w TEATRACH

W latach 70. i 80. reżyserował głównie w Teatrze Wybrzeże na scenach Gdańska i Sopotu, w Teatrze Powszechnym w Warszawie i w Starym Teatrze w Krakowie. Sięgał po „Bal w operze” Juliana Tuwima, „Sklepy cynamonowe” Brunona Schulza oraz „Bal manekinów” Brunona Jasieńskiego. Wyreżyserował ponad 130 premier teatralnych oraz kilka premier w Teatrze Telewizji (m.in. „Aktora” Cypriana Kamila Norwida w 1975 r., w którym także wystąpił w roli Urzędnika). Trzykrotnie wyreżyserował „Białe małżeństwo” Tadeusza Różewicza, powracał do „Ubu Króla” Alfreda Jarry’ego i do „Teatrzyku Zielona Gęś” Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Wyreżyserował wszystkie sztuki swojego ukochanego autora Witolda Gombrowicza, a także adaptacje jego prozy (m.in. „Zbrodnię z premedytacją” i „Ferdydurke”).

Nie prowadził analizy psychologicznej, mówił: „Robisz trzy kroki do przodu, jeden do tyłu”, i to zrytmizowanie zgadzało się z psychologią postaci. Jego sposób pracy polegał na podporządkowaniu zespołu swojemu myśleniu obrazkowemu. Ten sposób budowania scen aktorzy nazywali „majoranką”. Scenografia miała być miejscem do grania, dlatego tak upodobał sobie minimalistyczne projekty Jana Banuchy. Major z Banuchą, mimo różnicy wieku (Banucha był czternaście lat starszy), byli podobni do siebie – mówili niewiele, ale jak już powiedzieli, to rzeczy bardzo ciekawe, głęboko mądre, byli bardzo oczytani. Major mówił, że Banucha robi piękną scenografię, bo zostawia aktorom miejsce do grania. Z trzecim współtwórcą spektakli, kompozytorem muzyki Andrzejem Głowińskim, tworzyli artystyczny triumwirat. Pracował też ze scenografką i partnerką życiową Ewą Krechowicz.

GDAŃSK

Na etat w Teatrze Wybrzeże (1975–1982) został przyjęty jeszcze przed dyplomem. W gdańskim teatrze jego pierwszą premierą był „Teatr osobny” Mirona Białoszewskiego na Scenie Kameralnej w Sopocie. Z Bogusławą Czosnowską prowadzili przy Teatrze Studium Aktorskie, które m.in. ukończyła Danuta Stenka.

WARSZAWA

W 1975 roku Zygmunt Hübner, w nowo otwartym Teatrze Powszechnym w Warszawie, zaproponował mu reżyserię „Ptaków” Arystofanesa (zaraz po „Sprawie Dantona” Wajdy). Dekoracje projektował Jan Banucha, który stał się jednym z najbliższych Ryszardowi Majorowi ludzi w teatrze. U Hübnera dwa razy robił Białoszewskiego: „Donosy rzeczywistości” w latach 70. XX w. i „Zapisz to, Miron” w latach 80.

SZCZECIN

W latach 1982–1990 Ryszard Major był dyrektorem artystycznym Teatru Współczesnego w Szczecinie, gdzie wyreżyserował m.in. „Czekając na Godota” Samuela Becketta (1983), „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego (1987), „Pieśni nad pieśniami” Wiesława Dymnego (1988) i „Historię” Witolda Gombrowicza (1990). 

„Nie-Boska komedia”, Zygmunt Krasiński, reż. Ryszard Major, scen. Jan Banucha, Teatr Współczesny w Szczecinie, premiera 16.12.1983. Na zdjęciu: Mieczysław Franaszek - Hrabia Henryk, Ewa Wrońska - Zły Duch-Dziewica (na pierwszym planie), Anna Januszewska - Żona. Fot. Jacek Fijałkowski

Ryszard Major, około 1985. Fot. Wojciech Jabłoński

„W mrokach złotego pałacu, czyli Bazylissa Teofanu” – Tadeusz Miciński, Teatr Współczesny w Szczecinie, premiera 6 grudnia 1985, reżyseria Ryszard Major, scenografia Jan Banucha, scena zbiorowa. Fot. Jacek Fijałkowski

„Matka” S. I. Witkiewicz, reż. Ryszard Major, scen. Jan Banucha. Na zdjęciu: Jacek Piątkowski - Leon Węgorzewski, Urszula Nowacka - Lucyna Beer, Ewa Wrońska - Janina Węgorzewska. Teatr Współczesny w Szczecinie, premiera 14.06.1985. Fot. Jacek Fijałkowski

„Matka” S.I.Witkiewicz, reż. Ryszard Major, scen. Jan Banucha. Teatr Współczesny w Szczecinie, premiera 14.06.1985. Na zdjęciu: Danuta Stenka - Zofia Plejtus, Jacek Piątkowski - Leon Węgorzewski. Fot. Jacek  Fijałkowski

„Matka” S.I.Witkiewicz, reż. Ryszard Major, scen. Jan Banucha. Teatr Współczesny w Szczecinie, premiera 14.06.1985. Scna zbiorowa. Fot. Jacek  Fijałkowski

„Serenada” Lanford Wilson, reż. Philip Boehm, scen. Jan Banucha, Teatr Współczesny w Szczecinie, prapremiera: 5 kwietnia 1987. Ryszard Major w centrum kadru, Jan Banucha z kapeluszem nad głową pod reflektorem (z prawej strony kadru). Zdjęcie „rodzinne”. Fot. Jacek Fijałkowski

KOSZALIN i GORZÓW Wlkp.

Potem był dyrektorem Bałtyckiego Teatru Dramatycznego w Koszalinie (1990–1993) i Teatru im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim (1995–2002), gdzie w widowisku „Taki nam się snuje dramat” połączył „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego, „Tango” Sławomira Mrożka i „Iwonę, księżniczkę Burgunda” Witolda Gombrowicza.

ponownie SZCZECIN

Kiedy dyrektorem Teatru Polskiego został Adam Opatowicz, Ryszard Major wrócił do Szczecina, by wyreżyserować na scenie Teatru Polskiego (ul. Swarożyca) m.in. „Don Kichota” Miguela de Cervantesa (2006), „Pułkownika-Ptaka” Christo Bojczewa (2008) oraz „Na czworakach” Tadeusza Różewicza (2009). Wystawił także rzadko grane obie części „Fausta” Johanna Wolfganga Goethego (2003).

„Faust tragedii część I i II”, reż. Ryszard Major, dekoracje i kostiumy Jan Banucha. Teatr Polski w Szczecinie, premiera 08.11.2003. Fot. Dariusz Gorajski

„Faust tragedii część I i II”, reż. Ryszard Major, dekoracje i kostiumy Jan Banucha. W roli Mefistofelesa Jacek Polaczek. Teatr Polski w Szczecinie, premiera 08.11.2003. Fot. Dariusz Gorajski

„Faust tragedii część I i II”, reż. Ryszard Major, dekoracje i kostiumy Jan Banucha. Teatr Polski w Szczecinie, premiera 08.11.2003. Fot. Dariusz Gorajski

„Don Kichot” Miguela de Cervantesa (2006), Teatr Polski w Szczecinie

„Don Kichot” Miguela de Cervantesa (2006), Teatr Polski w Szczecinie

Program – „białe małżeństwo” Tadeusz Różewicz, reż. Ryszard Major, scen. Jan Banucha, premiera 21 grudnia 1984, Teatr Współczesny, Szczecin

Tadeusz Różewicz i Ryszard Major, fot. Janusz Dreczka. Zdjęcie z programu „Na czworakach” Tadeusza Różewicza, reż. Ryszard Major. Premiera 23.05.2009 w Teatrze Polskim

„Na czworakach” Tadeusza Różewicza, reż. Ryszard Major. Teatr Polski w Szczecinie, premiera 23.05.2009. Na zdjęciu: Laurenty - Michał Janicki i  Sitko -  Jacek Polaczek. Fot. Włodzimierz Piątek

„Na czworakach” Tadeusza Różewicza, reż. Ryszard Major. Teatr Polski w Szczecinie, premiera 23.05.2009. Na zdjęciu: Wdowa - Danuta Chudzianka, Pelasia - Małgorzata Chryc - Filary. Fot. Włodzimierz Piątek

Na „ściance” w Teatrze Polskim w Szczecine Ryszarda Majora namalował Jerzy Kukorowski. Fot. 24.08.2026, SNW

Do młodych adeptów sztuki teatralnej mówił „Kochani , pamiętajcie, teatr jest szczególnym miejscem. W teatrze się nie choruje. Aktor może umrzeć, ale wtedy i tak musi przynieść do teatru usprawiedliwienie”. Już bardzo ciężko chory pracował nad swym ostatnim przedstawieniem „Balem manekinów” Brunona Jasieńskiego w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (premiera 19 lutego 2010 r.). Wcześniej tym spektaklem pożegnał się Andrzej Głowiński, który umarł nieoczekiwanie na drugi dzień po premierze (Jan Banucha odszedł w 2008 r.).

OSTATNIE MIEJSCE SPOCZYNKU: Został pochowany 9 września 2010 roku na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, kwatera 22B, rząd 11, grób 9.

UPAMIĘTNIENIA:

– 2015  – książka Marzeny Nieczui - Urbańskiej „Teatr jest całym moim życiem. Opowieść o Ryszardzie Majorze” wydana przez Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną im. Josepha Conrada - Korzeniowskiego w Gdańsku

– 2026 – „SZCZECIN – LUDZIE KULTURY w naszej pamięci” – wystawa plenerowa w Bramie Głównej Cmentarza Centralnego w Szczecinie oraz e-wystawa. Realizacja projektu: Stowarzyszenie Nasze Wycieczki. Redakcja 31 biogramów oraz cyfrowa rekonstrukcja archiwalnych fotografii: Żaneta Maciejowska i Rafał Witkowski. Finansowanie: z 1,5% podatku przekazanego Stowarzyszeniu Nasze Wycieczki oraz z Małej Dotacji Gminy Miasto Szczecin – Wydziału Kultury. Źródła: Materiały tekstowe, archiwalne fotografie oraz aktualne zdjęcia pochodzą ze zbiorów instytucji kultury i archiwum Stowarzyszenia Nasze Wycieczki. Wszystkim serdecznie dziękujemy za pomoc w realizacji projektu.