Ryszard Liskowacki – pisarz, poeta, dramaturg, autor książek dla młodzieży i dorosłych, dziennikarz, redaktor naczelny pisma „Morze i Ziemia” 

Fot. lata 50. XX w., autor nieznany. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

DATA i MIEJSCE URODZENIA: 12.07.1932 r., Warszawa

DATA i MIEJSCE ŚMIERCI: 16.12.2006 r., Szczecin

MATKA: Stanisława z domu Nowotko

OJCIEC: Roman Liskowacki, pochodzący z kresowego ziemiaństwa

RODZEŃSTWO: był jedynakiem

ZWIĄZEK MAŁŻEŃSKI: 9.10.1954 r. w kościele św. Stanisława Kostki przy placu Popiela w Szczecinie (nazwa placu funkcjonowała od 1945 do 1997 r.)

ŻONA: Daniela z domu Maj, nauczycielki języka polskiego

Ryszard Liskowacki z żoną i synem na imprezie gwiazdkowej w Klubie 13 Muz w Szczecinie, około 1959 r. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

DZIECI: Artur Daniel Liskowacki (ur. 4 stycznia 1956 roku) – również pisarz  – autor książek, sztuk teatralnych, słuchowisk radiowych, eseista i poeta. 29 kwietnia 2025 roku w Kiniarni Kina Pionier 1907 odbył się pokaz filmu dokumentalnego „Kadry z życiopisania” (Polska 2016, 34’) w reżyserii Marka Osajdy ze zdjęciami Bartosza Jurgiewicza, którego bohaterem był Artur Daniel Liskowacki – w WYDARZENIACH SZCZECIN napisano o nim: Choć jest barwną postacią, a jego twórczość zdobywa nagrody i jest tłumaczona na inne języki, sam uważa, że pisarz nie powinien być celebrytą wypowiadającym się w mediach na każdy temat, lecz raczej skryć się za swoimi książkami.

MIEJSCA ZAMIESZKANIA: Warszawa, Krasnystaw (ok. 50 km od Lublina), Szczecin od 1954 roku.

Ryszard Liskowacki, Nowa Huta, 1951. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

DZIECIŃSTWO i NAUKA

Lata dziecięce spędził w Warszawie na Żoliborzu i Marymoncie. Podczas okupacji działał w Szarych Szeregach, a w trakcie powstania warszawskiego służył jako łącznik (za co po latach nadano mu Odznakę Syna Pułku). Po powstaniu, musiał opuścić stolicę i trafił z matką do Krasnegostawu w województwie lubelskim (ok. 50 km od Lublina). Mieszkał tam i uczył się w Liceum im. Władysława Jagiełły. W 1952 roku zdał maturę, po czym rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (1952–1954), do którego dojeżdżał. Studiował i jednocześnie stawiał pierwsze kroki w tamtejszych redakcjach oraz przewodniczył Kołu Młodych przy Związku Literatów Polskich.

Obrazek (akwarela na kartonie) namalowany przez Ryszarda Liskowackiego około 1949 roku. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

Ryszard Liskowacki, około 1953. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

Zdjęcie podarowane Ryszardowi Liskowackiemu przez koleżanki z zespołu „Mazowsze”. Karolin, 3 marca 1953 r. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

Tylna strona zdjęcia podarowanego Ryszardowi Liskowackiemu. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA

W 1954 roku zamieszkał na stałe w Szczecinie. Najpierw pisał dla „Ziemi i Morza” oraz kierował szczecińską placówką „Sztandaru Młodych” i działem kultury w „Głosie Szczecińskim”. W latach 1960–1962 sprawował funkcję kierownika literackiego w Teatrze Lalek „Pleciuga”, a w latach 1963–1964 w Państwowych Teatrach Dramatycznych. Od 1968 do 1971 roku szefował szczecińskiemu ośrodkowi TVP, skąd odwołano go za wysłanie operatorów do sfilmowania wydarzeń Grudnia ’70 i emisję zarejestrowanego materiału na antenie. W latach 1971–1975 kierował miesięcznikiem „Spojrzenia”, a w 1982 roku stworzył tygodnik „Morze i Ziemia”, pełniąc w nim rolę redaktora naczelnego do 1991 roku. Przez dwie kadencje stał na czele szczecińskiego oddziału Związku Literatów Polskich.

Ryszard Liskowacki na spotkaniu w Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie, marzec 1972 r.

Fot. Anatol Weczer. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

 „Dni Książki Społeczno-Politycznej” w klubie Pocztylion przy ul. Dworcowej 20B w Szczecinie. Ryszard Liskowacki podczas spotkania z pisarzami, 16 grudnia 1976 r. Fot. Jerzy Gazda. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

Pióro Ryszarda Liskowackiego. Fot. 2026, SNW. Źródło: Zbiory Specjalne Książnicy Pomorskiej w Szczecinie

Ryszard Liskowacki podpisuje książki w czasie „Dni Oświaty, Książki i Prasy” w Świnoujściu, 13 maja 1969 r. Fot. Andrzej Ryfczyński

Ryszard Liskowacki w czasie „Święta Książki” w Szczecinie, 7 maja 1974 r. Fot. Antoni Pieńkowski. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie

Ryszard Liskowacki podpisuje swoje książki na kiermaszu na Wałach Chrobrego w Szczecinie (prawdopodobnie majowe „Dni Oświaty, Książki i Prasy”). Fot. lata 70. XX w., autor nieznany. Źródło: Książnica Pomorska w Szczecinie 

Okładki książek Ryszarda Liskowackiego: „Związek Sprawiedliwych”, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1962 r., oraz „Po tamtej stronie życia”, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1960 r. 

Okładki książek Ryszarda Liskowackiego: „Koniec próby”, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1964 r., oraz „Wodzu, wyspa jest twoja”, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1968 r.

DOROBEK

Zadebiutował w 1950 roku wierszem „Lenino” na łamach prasy. Był niezwykle płodnym autorem – opublikował ponad 40 pozycji książkowych, w tym zbiory wierszy, prozę historyczno-obyczajową, dramaty oraz niezwykle poczytne cykle dla młodzieży, które osiągnęły łączny nakład ponad miliona egzemplarzy.

W swoich powieściach i opowiadaniach powracał do tematów wojennych, pionierskich lat na Pomorzu Zachodnim oraz trudnych wyborów etycznych. Do jego najważniejszych utworów prozą należą: „Po tamtej stronie życia” (1960), „Dzień siódmy i znowu pierwszy” (1963) o początkach polskiego osadnictwa w Szczecinie, „Powrót z tamtego brzegu” (1966), „Teraz, zawsze, nigdy” (1971) nawiązująca do rodzinnych i autobiograficznych wątków, „Kto grzeszył” (1973), „Ballady okrutne” (1976), „Z pamiętnika podchorążego Czapli” (1977), „Zabijane, darowane” (1981) oraz powieść „Żywot wieczny” (1982), która była jednym z pierwszych literackich świadectw obrazujących skomplikowane stosunki polsko-żydowskie na Zamojszczyźnie i boleśnie dotykała współudziału jej mieszkańców w eksterminacji Żydów. 

Ogromne uznanie czytelników zdobył twórczością dla młodzieży, na którą złożyły się znane cykle:

– trylogia marymoncka: „My z Marymontu” (1972), „Z zielonych ulic na barykadę” (1975), „Wracamy do domu” (1978);

– cykl o Sprawiedliwych z akcją w Krasnymstawie: „Związek Sprawiedliwych” (1962), „Przygody ośmiu Sprawiedliwych” (1965), „Wódz Sprawiedliwych” (1966);

– szczecińska dylogia: „Wodzu, wyspa jest twoja” (1965) oraz „Powrót na wyspę” (1966);

– cykl zeszytowy: „Historia dłuższa niż wojna” (1978–1981).

Książki dla młodych czytelników osiągnęły łączny nakład ponad milion egzemplarzy.

Szczecin, plac Hołdu Pruskiego 8. Paczki z książkami przed księgarnią „Zamkową”, maj 1964 r.

Fot. Anatol Weczer. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie

Szczecin, plac Hołdu Pruskiego 8. Witryna księgarni „Zamkowa”, promocja książki „Dzień siódmy i znowu pierwszy”, maj 1964 r. Fot. Anatol Weczer. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie

Szczecin, plac Hołdu Pruskiego 8. Witryna księgarni „Zamkowa”, promocja książki „Dzień siódmy i znowu pierwszy”, maj 1964 r.

Fot. Anatol Weczer. Źródło: Archiwum Państwowe w Szczecinie

Na podstawie powieści „Dzień siódmy i znowu pierwszy” w Szczecinie w latach 1964–1966 został nakręcony film „Rachunek sumienia” w reżyserii Juliana Dziedziny. W filmie tym jako statystka wystąpiła Helena Kurcyusz. 

Wiersz "Z gęstego lasu ..." Ryszarda Liskowackiego z książki Więc przekora wydanej w 1962 roku przez Wydawnictwo Poznańskie. Źródło: kolekcja „Twórczość pisarzy ziemi szczecińskiej”, Oddział Rękopisów i Starych Druków, Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie

Oprócz prozy pisał również wiersze, reportaże, recenzje, artykuły publicystyczne, które ukazywały się w 14 różnych pismach oraz sztuki teatralne i scenariusze, z których wiele wystawiał Teatr Współczesny w Szczecinie oraz Teatr Telewizji (m.in. „Umierają dobrzy ludzie”, „Brzeg” o forsowaniu Odry w 1945 r., „Rzut karny”). W dorobku poetyckim pozostawił m.in. zbiory „Arkusz poetycki” (1956), „Więc przekora” (1962), poemat „Brzeg” (1983) oraz tom „Moje grzechy” (1996). Do jego wierszy komponowano muzykę, a piosenki z jego tekstami wykonywali m.in. Irena Jarocka („Ballada o żołnierzu, któremu udało się powrócić”) i Stefan Zach („Moje grzechy”).

NAGRODY i ODZNACZENIA:

– 1968 – Odznaka Syna Pułku

– 1969 – Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej (za sztukę „Brzeg”)

– 1973 – Wyróżnienie Ministra Obrony Narodowej (za zbiór opowiadań „Kto grzeszył”)

– 1974 – – Medal 30-lecia Polski Ludowej

– 1984 – Medal 40-lecia Polski Ludowej

– Odznaka Zasłużony Działacz Kultury

– Srebrny Krzyż Zasługi

– Złoty Krzyż Zasługi

– Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

OSTATNIE MIEJSCE SPOCZYNKU: Zmarł 16 grudnia 2006 roku — w sobotę rano. Został pochowany 21 grudnia 2006 roku na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, kwatera 20 A, rząd 5, grób 1.

Cmentarz Centralny w Szczecinie, kwatera 20 A, rząd 5, grób 1. Ostatnie miejsce spoczynku Ryszarda Liskowackiego. Fot. 3.10.2026, SNW

Cmentarz Centralny w Szczecinie. Ostatnie miejsce spoczynku Ryszarda Liskowackiego. Na nagrobku ostatnia strofa z wiersza „Marymont” z tomu „Bez dedykacji” wydanego w 1984 roku nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego w Warszawie: „To, co mogłem przechowałem, popiół w oczach. To, co mogłem ocaliłem, cierpkość w ustach. To, co mogłem pokochałem.” Fot. 3.10.2026, SNW

UPAMIĘTNIENIA:

– 2016 – spotkanie upamiętniające Ryszarda Liskowackiego w Sali Stefana Flukowskiego Książnicy Pomorskiej w Szczecinie (20 grudnia).

– 2026 – „SZCZECIN – LUDZIE KULTURY w naszej pamięci” – wystawa plenerowa w Bramie Głównej Cmentarza Centralnego w Szczecinie od 25 września do 20 listopada, a od 21 listopada e-wystawa w internecie. Realizacja projektu: Stowarzyszenie Nasze Wycieczki. Redakcja 31 biogramów oraz cyfrowa rekonstrukcja archiwalnych fotografii: Żaneta Maciejowska i Rafał Witkowski. Finansowanie: z 1,5% podatku przekazanego Stowarzyszeniu Nasze Wycieczki oraz z Małej Dotacji Gminy Miasto Szczecin – Wydziału Kultury. Źródła: Materiały tekstowe, archiwalne fotografie oraz aktualne zdjęcia pochodzą ze zbiorów instytucji kultury, archiwum Stowarzyszenia Nasze Wycieczki oraz prywatnych zbiorów rodzin i bliskich. Wszystkim serdecznie dziękujemy za pomoc w realizacji projektu.